NGUYÊN NGỌC ___________ (*) tựa do tuổi xanh đặt
Tôi lại lần mò đi dần hơn 50 năm từ tiểu thuyết “xuống” truyện ngắn, chung cuộc “xuống” bút ký. Riêng với tôi, qua cuộc đời sáng tác dài, rút cục tôi đã bị lôi cuốn bởi bút ký vì khả năng to lớn đến không ngờ của nó có thể trộn lẫn tất tật, hiện thực hà khắc và mường tưởng bay bổng, phi hư cấu nghiêm ngặt và buông lỏng tự do, trữ tình đắm say và chính luận chém đẹp, cả suy tư lan man và triết luận sâu xa.
Và lần này, của Hội Nhà văn Hà Nội, cho một tập bút ký. Cuốn sách được Hội Nhà văn Hà Nội vinh danh bữa nay, tôi xin nói, là một tiếng kêu, mong không đến nỗi vô vọng.
Nếu có người còn chịu thương chịu khó đọc cả ba tác phẩm của tôi vừa kể trên, hẳn có thể thấy càng về sau càng bi tráng hơn, hay nói thẳng và rõ ra, càng buồn hơn. Năm nay, các tác phẩm được giải thiên về phi hư cấu, tư liệu, vắng mặt loại thể văn xuôi hư cấu. Mi ly Tôi nhận ra hai điều: Một là tôi đi ngược. Một giải thưởng có uy tín và có tiếng vang như giải thưởng của Hội Nhà văn Hà Nội tất có thể làm cho tiếng kêu ấy vang xa hơn, được để ý hơn, được nghe rõ hơn.
Bốn tác giả đoạt giải (từ trái qua): Nguyễn Huệ Chi, Giáng Vân, Nguyên Ngọc và Phan An Sa - con trai nhà báo Phan Khôi - Ảnh: Nguyễn Đình Toán Tác phẩm về Phan Khôi được đánh giá cao Buồn với giải thưởng Hội Nhà văn tuổi xanh trích giới thiệu: Đây là lần thứ ba tôi được nhận giải thưởng về sáng tác văn học ở trong nước.
Ban tặng của Hội Nhà văn Hà Nội chứng tỏ hội không quan niệm giá trị các loại thể văn học theo thứ tự lên xuống đó. Vậy đó, đối với tôi Tây nguyên là một số kiếp. Một tác giả đoạt giải khác là dịch giả Phạm Vĩnh Cư (Tâm - tuyển thơ của M. Đặc biệt, không có tác giả trẻ nào đoạt giải.
Hoặc cũng có thể hội đã nhạy cảm nhận ra sự tuyển lựa của cuộc sống thay đổi đang dành quan tâm nhiều hơn cho thể loại vốn từng bị coi là không mấy văn học.
Lần đầu là cách đây 58 năm, hồi 1955, của Hội Văn nghệ Việt Nam, về tiểu thuyết giang san đứng lên. Cũng có lúc tôi nghĩ có phải sự trộn lẫn như vậy, chắc chắn không chỉ mang ý nghĩa hình thức, có thể là một nét đặc biệt của đương đại hay hậu hiện đại chăng, khi cuộc sống ngày càng là một hiện thực phức hợp? Thôi thì chí ít ở đây người viết cũng dễ tìm được không gian thật rộng cho biểu hiện tự do.
Và điều thứ hai: hóa ra cả ba lần đều là về Tây nguyên. Chủ nhân các giải thưởng Hội Nhà văn Hà Nội 2013 gồm nhà văn Nguyên Ngọc, nhà văn Nguyễn Huệ Chi (hợp tuyển nghiên cứu văn học cổ cận đại Việt Nam từ góc nhìn văn hóa đến các mã nghệ thuật), thi sĩ Giáng Vân (tập thơ Đường gió) và tác giả Phan An Sa (tập biên khảo Nắng được thì cứ nắng - Phan Khôi từ Sông Hương đến Nhân Văn) đã đến dự lễ trao giải.
Thường thì người ta đi từ bút ký, “lên” truyện ngắn, rồi mới “lên” tới tiểu thuyết. Tôi xin rất cảm ơn Hội Nhà văn Hà Nội về sự tiếp âm đầy hiệu quả đó.
